Đối Thoại Liên Tôn Giáo Từ Góc Nhìn Một Tín Hữu Cao Đài (1)

[ Điểm đánh giá5/5 ]1 người đã bình chọn
Đã xem: 324 | Cật nhập lần cuối: 12/7/2016 9:07:00 PM | RSS | Bản để in | Bản gửi email

Giao cảm

Tác giả Thổ Nhĩ Kỳ Muhammed Fethullah Gülen (theo đạo Islam, sinh năm 1941) từng nói: “Tôi tin rằng ngày nay đối thoại liên tôn giáo là một bắt buộc…” [1] Giám Mục John Shelby Spong (nhà thần học người Mỹ, sinh năm 1931) xác quyết: “Tương lai sẽ đòi hỏi chúng ta đối thoại liên tôn giáo nhiều hơn. (…) Chúng ta không thể nói rằng mình có một chân lý duy nhất.” [2]

Những phát biểu đầy ý nghĩa về tầm quan trọng mang tính toàn cầu của đối thoại liên tôn giáo càng ngày càng có nhiều thêm. Sự thật này cho thấy đối thoại liên tôn giáo không thể bị con người thời đại thờ ơ, nhất là đối với người theo đạo Cao Đài, một tôn giáo bao dung hoàn toàn thích hợp cho mọi cuộc đối thoại liên tôn giáo.

Đó là lý do tôi hoan hỷ tham dự cuộc hội thảo khoa học với chủ đề Đối Thoại Liên Tôn Giáo Trong Điều Kiện Mới, do Viện Nghiên Cứu Tôn Giáo (thuộc Viện Hàn Lâm Khoa Học Xã Hội Việt Nam) tổ chức vào sáng Thứ Sáu, 25-9-2015, tại số 27 Trần Xuân Soạn, Hà Nội. Hôm ấy, tôi hân hạnh trình bày tham luận “Đối Thoại Liên Tôn Giáo Từ Góc Nhìn Một Tín Hữu Cao Đài”.

Sau khi tham luận này đăng trên nguyệt san Công Giáo Và Dân Tộc (số 249, tháng 9-2015, trang 109-128), tôi sửa chữa một vài từ ngữ và dịch sang tiếng Anh. Tôi chân thành bày tỏ lòng biết ơn thầy Tú Đoàn, một đồng nghiệp đáng kính đã đọc bản dịch và góp nhiều ý kiến hữu ích.

Tôi cũng trân trọng cảm tạ tất cả quý vị Mạnh Thường Quân luôn luôn nhiệt tâm tài trợ Chương Trình Chung Tay Ấn Tống Kinh Sách Đại Đạo; nhờ thế, hàng ngàn bản sách này được gởi đến đông đảo bạn đọc gần xa.

Chúng con thành tâm cầu nguyện Đức Chí Tôn ban ơn lành đến tất cả ân nhân của chúng con và cửu huyền thất tổ những vị chúng con mãi mang ơn.

Nam mô Cao Đài Tiên Ông Đại Bồ Tát Ma Ha Tát.

Tháng 10-2015

* * *

I. Đối thoại liên tôn giáo trong lịch sử triết giáo thế giới

Các tôn giáo chân chính ra đời đều có một cứu cánh giống nhau là trao cho kiếp người trần thế một con đường thoát khổ. Tùy hoàn cảnh lịch sử hình thành, tùy không gian địa lý và văn hóa bản địa của cái nôi xuất phát mỗi tôn giáo, mà mỗi vị giáo chủ kiến tạo nên một con đường riêng để dẫn dắt trước tiên cộng đồng chúng dân ở quê hương của vị giáo chủ ấy, trước khi con đường ấy có thể dẫn dắt các dân tộc khác.

Đạo là con đường. Con đường ấy trước khi được tượng trưng bằng một thiết chế tôn giáo (a religious institution) thì chính vị giáo chủ là hiện thân của con đường cứu độ. Nói như Đức Giêsu: “Thầy là con đường…” (Gioan 14:6)

Các con đường hay các đạo giáo dù khác nhau, nhưng rồi sẽ dẫn con người về một đích điểm chung. Chân lý này vào nhiều thế kỷ trước Công Nguyên đã được minh định trong Dịch Kinh (Hệ Từ Hạ): “Đường tuy muôn nẻo, một chỗ cùng về.” (Thiên hạ đồng quy nhi thù đồ. 天下同歸而 殊途.)

Sống ở Giao Châu vào cuối thế kỷ thứ hai và đầu thế kỷ thứ ba, tác giả Lý Hoặc Luận 理惑論 là Mâu Bác 牟博 (Mâu Tử 牟子) cũng nói tương tự: “Xe và thuyền không đi cùng một lối, nhưng đều đưa người tới chốn.” (Chu dư dị lộ câu trí hành lữ. 舟輿異路俱致行旅.)

Ở phương Tây, người ta cũng từng biết cái lẽ “đồng quy nhi thù đồ”. Thế nên một nhà thơ kiêm thần học gia người Pháp là Alain de Lille (sinh khoảng năm 1128, tạ thế năm 1202 hay 1203) khẳng định: “Vạn nẻo đường muôn đời đều đưa về Rôma.” Hai trăm năm sau đó, nhà thơ kiêm triết gia Anh là Geoffrey Chaucer (khoảng 1343-1400) xác quyết na ná như vậy: “… những con đường khác nhau đều đưa những người khác nhau cùng đi đến đúng chỗ Rôma.” [3]

Kinh Dịch phương Đông nói đồng quy, nhưng quy về đâu thì không khẳng định. Trái lại, hai tác giả phương Tây nói trên khẳng định rằng phải quy về Rôma chứ không phải một nơi nào khác hơn. Éo le là chỗ đó, có lẽ vì thế mà lịch sử thế giới phương Tây phải tốn nhiều giấy mực ghi chép những cuộc chiến tranh được cho là liên quan tới tôn giáo trong các thế kỷ thứ 7, 8, 11, 13, 16 và 17…

Tuy nhiên, những nguyên nhân thật sự của xung đột tôn giáo dẫn đến chiến tranh tôn giáo có lẽ không đơn giản. Trong nhiều nguyên nhân đó, ắt hẳn có sự ngộ nhận, hiểu sai lẫn nhau giữa các tôn giáo. Thế thì, để tránh chiến tranh tôn giáo, con người khác tôn giáo cần hiểu biết nhau, cảm thông và tương kính nhau. Đối thoại liên tôn giáo hay nói tắt đối thoại liên tôn (interfaith dialogues) vì thế là một cần thiết để bắc nhịp cầu thông cảm, tương giao, tương kính giữa các tôn giáo.

Những thiện chí đối thoại liên tôn giáo đã có rất lâu, tuy những người có sáng kiến đề xuất đã không gọi đó là “đối thoại liên tôn (giáo)” như mấy năm gần đây ở Việt Nam chúng ta bắt đầu nghe quen tai.

Thật vậy, vào cuối thế kỷ 19 và đầu thế kỷ 20, các triết gia, học giả, nhà thần học, v.v… đã tạo nhiều cơ hội để đại biểu các tôn giáo có thể ngồi lại với nhau chia sẻ, trao đổi về tôn giáo của mình, giúp con người thuộc các tôn giáo khác nhau có thể gần gũi nhau trong tư tưởng đại đồng, bỏ qua những tiểu dị để tránh đi ngộ nhận và xung khắc, xung đột đáng tiếc. Cuối thế kỷ 19 có hai sự kiện đáng kể:

- Năm 1893, Đại Hội Tôn Giáo Thế Giới [4] được tổ chức lần đầu tại thành phố Chicago (bang Illinois, Hoa Kỳ). Ở tuổi ba mươi, Đại Sư Vivekananda (người Ấn, 1863-1902) lần đầu tiên qua Mỹ với tư cách đại biểu đạo Hindu (Ấn Giáo) dự Đại Hội này.

- Năm 1900, Hội Nghị Quốc Tế Lần Thứ Nhất Về Lịch Sử Tôn Giáo [5] được tổ chức tại Paris (Pháp) dưới quyền chủ tọa của nhà thần học Tin Lành người Pháp là Giáo Sư Albert Réville (1826-1906).

Hai sự kiện nói trên đã mở đường cho những hoạt động trong các thập niên kế tiếp của thế kỷ 20 nhằm cổ vũ cho một lý tưởng hòa đồng tôn giáo. Chẳng hạn:

- Năm 1904, Hội Nghị Quốc Tế Lần Thứ Hai Về Lịch Sử Tôn Giáo được tổ chức tại Basel (Thụy Sĩ) dưới quyền chủ tọa của Giáo Sư Conrad C. von Orelli.

- Năm 1908, Hội Nghị Quốc Tế Lần Thứ Ba Về Lịch Sử Tôn Giáo được tổ chức tại Viện Đại Học Oxford (Anh).

- Năm 1939, Giáo Sư Radhakrishnan (người Ấn, 1888-1975) bắt đầu dạy Tôn Giáo Đối Chiếu (Comparative Religion) tại Viện Đại Học Oxford. [6]

- Năm 1955, Hội Nghị Tôn Giáo Thế Giới [7] tổ chức tại Tokyo (Đông Kinh, thủ đô Nhật Bản) từ ngày 01 đến 05 tháng 8. Hội Thánh Cao Đài Tây Ninh và Cơ Quan Truyền Giáo Cao Đài ở Đà Nẵng (sau này là Hội Thánh Truyền Giáo Cao Đài) đều cử chức sắc cấp cao tham dự.

- Năm 1959, Viện Văn Hóa Pháp và Viện Đại Học Paris hợp tác mở Khoa Tôn Giáo Đối Chiếu.

- Năm 1960, Hội Nghị Quốc Tế Lần Thứ Mười Về Lịch Sử Tôn Giáo được tổ chức tại Viện Đại Học Marburg (Đức).

- Năm 1961, Viện Đại Học Chicago và Viện Đại Học Yale (Hoa Kỳ) xuất bản các tập san định kỳ làm diễn đàn nghiên cứu, đối chiếu, và tổng hợp triết giáo.

- Năm 1963, Viện Đại Học Sorbonne (Pháp) mở khoa Triết Lý Đối Chiếu, v.v…

- Quan trọng hơn cả, Công Đồng Vatican II (do Giáo Hoàng Gioan XXIII khai mạc ngày 11-10-1962 và Giáo Hoàng Phaolô VI bế mạc ngày 08-12-1965) đã mời gọi đối thoại liên tôn giáo giữa Công Giáo và các tôn giáo khác trên thế giới. [8]

Văn kiện chính thức được Giáo Hoàng Phaolô VI ban hành tại Vatican ngày 28-10-1965 gọi là Trong Thời Đại Chúng Ta, hay gọi đầy đủ là Tuyên Ngôn Về Những Quan Hệ Của Giáo Hội Với Các Tôn Giáo Không Phải Kitô Giáo. [9]

- Vào Chủ Nhật 17-5-1964, ngày lễ Hiện Xuống, Giáo Hoàng Phaolô VI thiết lập một cơ quan đặc biệt của giáo triều Rôma, nhằm phụ trách về các mối quan hệ với tín đồ thuộc các tôn giáo khác. Thoạt đầu cơ quan này có tên là Văn Phòng Về Những Người Không Phải Kitô Hữu; từ năm 1988 đến nay, mang tên Hội Đồng Tòa Thánh Về Đối Thoại Liên Tôn. [10]

Tính tới cuối thế kỷ 20 và nối tiếp sang đầu thế kỷ 21, các sự kiện mang tính đối thoại liên tôn giáo ở tầm kích quốc tế hoặc ở quy mô đa quốc gia, tương tự như phần lược thuật trên đây, hãy còn khá nhiều. Để tạm kết thúc sự liệt kê này, chúng ta có thể nhắc tới vài hoạt động rất gần đây như sau:

- Hội Nghị Lần Thứ Ba Mươi Tư Các Tôn Giáo Thế Giới [11] tổ chức ngày 28-9-2014 tại thành phố Guelph, tây nam tỉnh Ontario, nước Canada. Mục đích của Hội Nghị là quy tụ các học giả và lãnh đạo thuộc nhiều truyền thống tín ngưỡng, triết lý, và tôn giáo khác nhau hội ngộ trong tinh thần hòa bình, cảm thông, tôn trọng lẫn nhau để cùng khám phá chủ đề Con Đường Đưa Tới Hòa Bình (the Pathway to Peace).

Tại Canada, Hội Nghị Các Tôn Giáo Thế Giới do một nhánh của Cộng Đồng Tín Hữu Islam Ahmadiyya [12] ở Canada hàng năm tổ chức. Cộng Đồng này là một phong trào của đạo Islam, thành lập ở Ấn Độ thuộc Anh (British India) lúc gần cuối thế kỷ 19. Hội Nghị Lần Thứ Ba Mươi Lăm sẽ tổ chức ngày 01-11-2015.

- Trên đây đã nhắc tới Đại Hội Tôn Giáo Thế Giới được tổ chức lần đầu tại thành phố Chicago (bang Illinois, Hoa Kỳ) năm 1893. Kể từ đó, Đại Hội này vẫn duy trì cho tới nay, chẳng hạn: Tổ chức tại Cape Town (Nam Phi, 1999), tại Barcelona (Tây Ban Nha, 2004), tại Melbourne (Úc, 2009), tại thành phố Salt Lake (bang Utah, Hoa Kỳ, 2015).

Đại Hội Tôn Giáo Thế Giới nhận định: Tôn giáo vốn dĩ hay bị lợi dụng để làm công cụ rẽ chia và gây ra bất công, phản bội các lý tưởng và giáo lý của mỗi tôn giáo. Nhưng tôn giáo lại có khả năng tập hợp con người để sẻ chia đức tin và cách tu hành. Các cộng đồng tôn giáo khác nhau cùng cộng tác hòa hiệp để xây dựng cái thiện hảo chung thì chúng ta có hy vọng sẽ cải sửa được thế giới.

Đại Hội này tự đặt để cho họ một sứ mạng như sau: Vun trồng sự hòa hiệp giữa các cộng đồng tâm linh và tôn giáo thế giới, để đạt tới một thế giới công bằng, hòa bình, và bền vững. Họ mong muốn:

(a) Các cộng đồng tâm linh và tôn giáo sống hòa hợp và cùng góp phần xây dựng nột thế giới tốt hơn; (b) Lòng thù nghịch hay ghét sợ tôn giáo sẽ được thay thế bằng sự hiểu biết và tôn trọng; (c) Những khác biệt phong phú giữa các tôn giáo sẽ được kết dệt thành sự sống mang tính cộng đồng, dân sự, xã hội, và toàn cầu, v.v…[13]

(Còn tiếp)

Huệ Khải

Trích "Đối Thoại Liên Tôn Giáo Từ Góc Nhìn Một Tín Hữu Cao Đài", tr. 7-16

-----------------------------

Chú thích:

[1] I believe that interfaith dialogue is a must today

[2] The future will involve us in more interfaith dialogue. (...) We cannot say we have the only truth.

[3] Lille: A thousand roads lead men forever to Rome. Chaucer: … right diverse paths lead diverse folk the right way to Rome. [https://en.wiktionary.org/wiki/all_roads_lead_to_Rome]

[4] The World’s Parliament of Religions.

[5] The First International Congress for the History of Religions.

[6] Radhakrishnan được bầu làm Phó Tổng Thống đầu tiên của Ấn Độ (nhiệm kỳ 1952-1962), rồi được bầu làm Tổng Thống thứ nhì của Ấn Độ (nhiệm kỳ 1962-1967).

[7] The Conference of World Religionists.

[8] Giáo Hoàng Gioan XXIII được phong thánh ngày 27-4-2014 và Giáo Hoàng Phaolô VI được phong chân phước ngày 19-10-2014.

[9] Nostra Aetate (In our Times); The Second Vatican Council’s Declaration on the Relations of the Church with Non-Christian Religions.

[10] The Secretariat for Non-Christians; PCID: the Pontifical Council for Interreligious Dialogue.

http://www.vatican.va/roman_curia/pontifical_councils/interelg/documents/rc_pc_interelg_pro_20051996_en.html. Truy cập 19-8-2015.

[11] The 34th World Religions Conference.

[12] The Ahmadiyya Muslim Community.

[13] http://www.parliamentofreligions.org/content/our-mission. Truy cập 19-8-2015.