Trách nhiệm của Kitô hữu đối với người nghèo trong Kinh Thánh
Bài viết của Frederick Woodward đào sâu nền tảng Kinh thánh về trách nhiệm của Kitô hữu đối với người nghèo, từ giáo huấn của Chúa Giêsu đến suy tư của các Giáo phụ và truyền thống Hội thánh. Qua ánh sáng Lời Chúa và lịch sử cứu độ, tác giả khẳng định: phục vụ người nghèo là con đường dẫn tới phần rỗi các linh hồn.
“Nếu bạn không thấy Chúa Kitô nơi người ăn xin tại cửa nhà thờ, thì bạn cũng sẽ không thấy Người trong chén thánh”.
Những lời trên trích từ bài giảng của Thánh Gioan Kim Khẩu về đoạn Tin mừng Mathêu 25,31-46, đặt ra một thách đố mạnh mẽ: nhìn thấy Chúa Kitô nơi tha nhân như chúng ta chiêm ngắm Người trong Bí tích Thánh Thể. Đáp lại lời mời gọi ấy đòi phải có đức tin, bởi trong cả hai trường hợp thì vẻ bề ngoài không nói lên toàn bộ câu chuyện. Tuy nhiên, như câu ngạn ngữ chúng ta vẫn thường nghe nói bìa sách không nhất thiết phản ánh nội dung bên trong.
Sự cần thiết của cách tiếp cận này được Kinh thánh xác nhận. Chúng ta đọc trong sách Châm ngôn 14, 31: “Áp bức người yếu thế là sỉ nhục Đấng tạo thành nên họ, thương xót kẻ khó nghèo là tôn kính Đấng dựng nên người đó”. Chúng ta cũng đọc trong sách Đệ nhị luật 15, 11 rằng Đức Chúa truyền cho chúng ta phải “mở rộng tay” giúp đỡ anh chị em đồng bào khốn khổ và nghèo khó của chúng ta.
Chúng ta cũng đọc trong sách Huấn ca 21,6 và sách Gióp 36,15 rằng trên trời lời cầu nguyện của người nghèo được lắng nghe, và người nghèo trên thế giới này có cơ hội lớn lên trong sự thánh thiện theo cách mà nhiều người khác không có được. Vì lý do này, Kinh Thánh nhiều lần khẳng định người nghèo công chính sẽ được no thỏa trên trời, đỉnh điểm là lời hứa của Chúa Giêsu trong Matthêu 5,3: “Phúc thay ai có tâm hồn nghèo khó, vì Nước Trời là của họ.”
Điều quan trọng cần lưu ý là yếu tố công chính. Bởi lẽ, Thánh Phaolô cũng lên án những người bám víu vào thân phận nạn nhân của mình trong Thư thứ 2 gửi Thêxalônica 3, 10 khi viết rằng “ai không chịu làm thì cũng đừng ăn”. Ở đây, lời của vị Tông đồ phản ánh lời của tác giả sách Huấn ca 25,3-4, trong đó ông viết rằng tâm hồn phiền muộn trước cuộc sống của “người nghèo mà kiêu ngạo”, lên án những ai tự hào vì sống nhờ người khác. Nhưng hơn thế nữa, còn có một điều cần xem xét thêm mà chúng ta thấy trong giáo huấn của Đức Kitô trong Tân ước. Trong Matthêu 26,11, Chúa Giêsu nói với các Tông đồ: “Người nghèo thì lúc nào anh em cũng có với anh em; còn Thầy, thì không phải lúc nào anh em cũng có đâu ”.
Thoạt nhìn câu Kinh Thánh này có vẻ khó hiểu, nhưng xét đến những người mà Chúa đang nói đến thì hoàn toàn hợp lý. Những người được Chúa nói đến - những người sẽ tiếp tục dẫn dắt Giáo hội sau khi Người phục sinh và thăng thiên - đang được chỉ dạy vào thời điểm này về những ưu tiên mà Giáo hội cần duy trì sau khi Đức Kitô thăng thiên.
Chúng ta thấy điều này được xác nhận trong bài giảng thứ mười của Thánh Augustinô: “Vì Chúa đã gọi chúng con yêu mến Chúa, và yêu thương người thân cận trong Chúa. Đó là toàn bộ mục đích của Lề Luật và sách các Ngôn Sứ”. Ở đây, thánh nhân xem xét cả khía cạnh thiêng liêng lẫn trần thế trong sứ vụ của Giáo hội, nhưng quan trọng là đặt khía cạnh trần thế vào đúng tương quan với khía cạnh thiêng liêng, như là điều phát xuất từ đó và được thực hiện trong mối liên hệ với nó. Việc làm rõ vấn đề này rất quan trọng, đặc biệt trong thế kỷ trước, khi có một số dòng tư tưởng chính thống nhấn mạnh các việc thương xót phần xác, theo cách làm giảm tầm quan trọng của chiều kính thiêng liêng xuống chỉ còn là một sự đồng nhất bề ngoài.
Đức Giáo hoàng Piô XI đã làm sáng tỏ vấn đề này một cách xuất sắc trong thông điệp mang tính bước ngoặt Quadragesimo Anno: “Chắc chắn Giáo hội không được trao sứ vụ hướng dẫn con người đến một hạnh phúc chóng qua và hay hư nát, nhưng đến hạnh phúc đời đời”.
Trong bối cảnh ấy, khẩu hiệu lâu đời của Giáo hội, salus animarum lex suprema (phần rỗi các linh hồn là luật tối thượng), xuất hiện ở trang cuối của Bộ Giáo luật mang một ý nghĩa mới. Một nguyên tắc của Giáo luật suốt nhiều thế kỷ, nguyên tắc này là sự sửa đổi của một châm ngôn trong luật Rôma mà Cicero trích dẫn trong tác phẩm De Legibus (Về Luật pháp): Salus populi lex suprema (phúc lợi của dân là luật tối cao). Quan niệm Công giáo nổi bật nhờ chính sự đảo ngược giả định tự nhiên này. Đối với người Công giáo, ích lợi thiêng liêng phải đến trước ích lợi thể xác. Hai điều này không loại trừ nhau. Trái lại, chúng tạo thành một trật tự ưu tiên có định hướng, nhằm thiện ích tối hậu của mọi người, trong mọi thời và ở mọi nơi.
Liên hệ đến lĩnh vực quản trị chính trị mà Cicero đặc biệt quan tâm, Kinh thánh cũng làm sáng tỏ giáo huấn của mình về những bổn phận cấp thiết hơn của nhà cầm quyền. Chẳng hạn, Giêrêmia 22,13-19 nói rằng người cai trị nào “bắt anh em mình làm lụng vất vả mà không tính công sá, không trả thù lao” sẽ mang tiếng xấu lâu dài, và sẽ có một nơi chôn cất nhục nhã “ngoài cổng Giêrusalem”, một hình ảnh mà Thánh Jerome giải thích trong Lá thư thứ 22 như ám chỉ vị vua trần thế đánh mất chỗ của mình trong Nước Trời. Trái lại, trong cùng đoạn văn ấy, vị ngôn sứ cho biết người thi hành công lý cho người nghèo thì làm điều thiện cho chính mình cũng như cho Thiên Chúa. Giêrêmia nhấn mạnh rằng vua công chính “trả cho mỗi người điều phải lẽ và bằng lòng”, và trước mặt Chúa “ông được nhìn nhận là đã bênh vực kẻ mồ côi và người nghèo”.
Ngôn sứ Đanien cũng đồng ý với điều này. Trong Đanien 4, 24, ngôn sứ nói với vua Nabucôđônôso rằng “nhờ làm việc nghĩa và lòng từ bi đối với người nghèo”, nhà vua có thể “chuộc lại” lỗi lầm của mình trước mặt Chúa. Tương tự, trong Châm Ngôn 21, 13, tác giả linh hứng cảnh báo rằng ai “bịt tai trước tiếng kêu của người cô thế” thì đến lúc người đó kêu cũng sẽ không được đáp lời.
Chân lý của hình ảnh này được thi hào thiên tài Dante Alighieri thể hiện trong tác phẩm Inferno bằng phong cách độc đáo. Dante đặt những kẻ bóc lột người nghèo, như bọn cho vay nặng lãi vào vòng thứ bảy của hỏa ngục, nơi những kẻ bạo lực bị trừng phạt. Ở đây, thi sĩ dường như đồng quan điểm với tác giả sách Huấn ca 36, 25: “Bánh của người nghèo là sự sống của họ; ai tước đoạt bánh đó là giết họ”. Như thế, Dante lên án những kẻ ấy đã thực hiện một hành vi bạo lực thực sự với người nghèo.
Sự phản trắc của những linh hồn tàn bạo ấy càng trầm trọng khi ta xét đến những mục tiêu tầm thường đã trở thành bàn thờ nơi người nghèo, người lao động và đồng bào của họ bị hiến tế - lời hứa chóng qua của của cải, quyền lực và vinh quang. Hình phạt của một linh hồn bị luận phạt trong vòng thứ bảy tượng trưng cho số phận chung của nhóm người này: bị dìm trong kim loại nóng chảy - vàng nơi đầu, bạc và đồng nơi thân mình, sắt nơi chân chỉ trừ một bàn chân bằng đất nung bụi bặm - biểu tượng cho giá trị rỗng tuếch của tham vọng hão huyền. Xác nhận lời cảnh báo của tác giả linh hứng rằng kẻ áp bức người nghèo sẽ kêu van mà không được nhậm lời, từ hữu thể ấy tuôn chảy không ngừng những giọt nước mắt bằng kim loại quý - quý giá trong mắt thế gian nhưng vô giá trị trước mặt Thiên Chúa - chảy xuống khe vực dưới linh hồn bị luận phạt, và đổ vào sông Styx, ranh giới của hỏa ngục.
Tuy nhiên, hình ảnh mạnh mẽ này không bắt nguồn từ Dante. Thực ra, đó là sự tái hiện một mẫu hình Cựu Ước xuất hiện trong Đanien 2,31–35. Bối cảnh là một giấc mộng khiến vua Nabucôđônôsor bối rối khi tỉnh dậy. Bị cuốn hút nhưng không hiểu ý nghĩa, nhà vua tìm khắp vương quốc để tìm lời giải thích. Gặp được Đanien, ông hiểu được ý nghĩa nhưng không lập tức vâng theo lời khuyên của ngôn sứ. Bị trục xuất khỏi vương quốc, ông sống như thú hoang suốt bảy năm trước khi ăn năn trước mặt Chúa và được phục hồi ngai vàng như một con người đã được biến đổi.
Giống như vua Nabucôđônôso, chúng ta cũng có thể được biến đổi qua thử thách. Thánh Phaolô dạy điều này trong Thư thứ 2 Côrintô 8,1-5 khi công bố rằng các tín hữu tại Macedonia, dù trải qua nhiều nỗi gian truân “vẫn chan chứa niềm vui, và dù nghèo khó cùng cực lại giàu lòng quảng đại.” Vài câu sau, vị Tông đồ cho biết việc noi gương các thánh Macedonia là “lời khuyên” của ngài dành cho Giáo hội Côrintô và cũng vẫn là lời khuyên cho chúng ta hôm nay. Vì dù chúng ta ở trong cảnh nghèo hay ở vị thế có thể giúp đỡ người nghèo, chúng ta đều có cơ hội hồng phúc để thực thi công trình của Đức Kitô giữa thế gian, một cơ hội vô giá, bởi như có thể diễn đạt lại lời kết của Thánh Gioan Kim Khẩu trong Bài giảng 50 về Tin mừng Matthêu: “Những gì bạn cho người nghèo được cất giữ an toàn trên trời, và trở thành nguồn can đảm lớn lao trước mặt Thiên Chúa”.
Frederick Woodward
Mary Ngọc Yến
Chuyển ngữ từ: hprweb.com
Nguồn: hdgmvietnam.com