Dấu ấn chuyến tông du Mỹ Latinh của ĐGH Lêô XIV: Hành trình Trở về, Hiệp thông và Hy vọng
Từ ngày 06 đến 17/11/2026, Đức Giáo hoàng (ĐGH) Lêô XIV đã thực hiện chuyến tông du tại Uruguay, Argentina và Peru. Hành trình mang nhiều ý nghĩa lịch sử, mục vụ và cá nhân, đặc biệt khi ngài trở lại những vùng đất gắn liền với đời sống và sứ mạng của mình. Từ lời mời gọi sống đức tin giữa xã hội thế tục, xây dựng hòa giải và công lý xã hội, đến trách nhiệm bảo vệ người nghèo và các dân tộc bản địa, chuyến tông du làm nổi bật hình ảnh một Giáo hội gần gũi, đồng hành và mang hy vọng đến cho thế giới.
ĐGH Lêô XIV trong nghi thức từ biệt tại Peru, kết thúc chuyến tông du Mỹ Latinh (từ ngày 06-17/11/2026). (VATICAN MEDIA)
Hành trình trở về với những cộng đoàn đức tin
Chuyến tông du diễn ra trong bối cảnh Mỹ Latinh đang trải qua nhiều biến chuyển sâu sắc. Dù có truyền thống Công giáo lâu đời, các quốc gia trong khu vực vẫn đối diện với những thách đố như thế tục hóa, bất bình đẳng kinh tế, bạo lực, phân cực xã hội và những thay đổi nhanh chóng về văn hóa, công nghệ.
Trong hoàn cảnh ấy, ĐGH không chỉ đến để củng cố đức tin của các cộng đoàn Công giáo, mà còn mang đến một sứ điệp dành cho toàn xã hội: tôn trọng phẩm giá con người, xây dựng những nhịp cầu đối thoại và quan tâm đến người nghèo.
Tại Uruguay, ngài khích lệ các tín hữu kiên trì làm chứng cho Tin Mừng giữa xã hội ngày càng thế tục. Tại Argentina, quê hương của Đức cố Giáo hoàng Phanxicô, ngài nhấn mạnh đến hòa giải, công lý và trách nhiệm đối với tương lai. Trong khi đó, Peru là cuộc trở về đặc biệt của vị Giáo hoàng từng dành nhiều năm phục vụ như một nhà truyền giáo và Giám mục.
Trong diễn văn với chính quyền Peru tại Lima ngày 11/11, ĐGH nhắc lại những năm tháng sống giữa người dân, chia sẻ những bữa ăn, lắng nghe những khó khăn và học hỏi từ đức tin của họ. Ngài cũng nhắc đến việc được nhập quốc tịch Peru năm 2015 như dấu chỉ mối dây liên hệ sâu sắc với đất nước này.
Ngài nói: “Ngày nay, tôi hiểu rằng biết bao điều của vùng đất này vẫn còn ở trong tôi, và biết bao điều thuộc về chính câu chuyện đời tôi cũng thuộc về anh chị em”. Rồi ngài khẳng định: “Với lòng biết ơn sâu xa, tôi có thể nói với anh chị em rằng tôi cũng đang trở về quê hương của mình”.
Những lời ấy diễn tả chiều sâu của chuyến tông du: cuộc gặp gỡ giữa Đấng kế vị Thánh Phêrô với những cộng đoàn đã góp phần hình thành đời sống và sứ mạng của ngài.
Chuyến tông du Mỹ Latinh qua những con số và các điểm dừng chân
Đây là chuyến tông du quốc tế thứ sáu trong triều đại ĐGH Lêô XIV. Hành trình bắt đầu ngày 06/11, khi ngài khởi hành từ Roma đến thủ đô Montevideo của Uruguay và trở về Roma vào ngày 17/11 từ căn cứ không quân Callao của Peru.
Trong 11 ngày hiện diện tại ba quốc gia, ĐGH thực hiện một lịch trình dày đặc, bao gồm 14 chặng di chuyển bằng đường hàng không, với tổng quãng đường khoảng 31.000 km, cùng 9 Thánh lễ và gần 40 bài diễn văn, bài giảng hoặc lời chào chính thức.
Tại Uruguay (06–08/11), ngài đến Montevideo, Paysandú và Florida, nơi có Đền thánh Đức Mẹ Ba Mươi Ba, bổn mạng quốc gia. Tại Argentina (08–11/11), ĐGH thăm Buenos Aires, Córdoba, Luján và cơ sở bác ái Don Orione ở Claypole.
Chặng dài nhất tại Peru (11–16/11) gồm Lima, Callao, Chiclayo, Pimentel, Santa Cruz de Succhabamba, Zaña, Cusco và Pucallpa, trải rộng từ vùng duyên hải Thái Bình Dương đến núi Andes và rừng Amazon.
Các cuộc cử hành và gặp gỡ thu hút đông đảo tín hữu. Theo ước tính, tổng lượt người hiện diện tại các sự kiện và dọc những tuyến đường ĐGH đi qua có thể vượt 12 triệu. Riêng Thánh lễ tại Buenos Aires ngày 09/11 được ước tính có khoảng 2,5 triệu người tham dự.
Ba quốc gia cũng có những khẩu hiệu riêng: Uruguay là “Tôi loan báo cho anh em một tin mừng trọng đại” (x. Lc 2, 10); Argentina là “Chào đón tất cả. Hãy đi và loan báo”; còn Peru là “Hãy mở rộng trái tim”. Cả ba diễn tả một hành trình đức tin: đón nhận Tin Mừng, mở lòng với mọi người và lên đường thực hiện sứ mạng.
Năm thông điệp xuyên suốt chuyến tông du
Thứ nhất: Trở về với Đức Kitô, nguồn mạch của mọi sự canh tân
Trong các cuộc gặp hàng giáo sĩ, tu sĩ và Dân Chúa, ĐGH nhiều lần nhấn mạnh việc trở về với Đức Kitô, nền tảng của mọi ơn gọi và hoạt động mục vụ.
Trong buổi cử hành Kinh Chiều tại Nhà thờ Chính tòa Montevideo ngày 06/11, khởi đi từ lời Thánh vịnh nói về các ngẫu tượng, ngài nhận định rằng trái tim con người dần mang hình dạng của điều mình yêu mến và đặt niềm tin.
ĐGH cảnh báo rằng ngay cả những người đã dâng hiến đời mình cho Thiên Chúa cũng có thể quá gắn bó với thành quả mục vụ hoặc sự nhìn nhận của người khác. Ngài nói: “Sự trung thành với ơn gọi đòi hỏi chúng ta luôn trở về với Đức Giêsu Kitô; để Người là kho tàng của chúng ta, là Đấng mà chúng ta muốn trở nên giống”.
Thông điệp ấy được đào sâu tại Córdoba, Argentina, ngày 10/11. Lấy cảm hứng từ Linh thao Thánh Inhã, ĐGH cảnh báo: “Có thể xảy ra một điều nghịch lý: chúng ta làm việc rất nhiều cho Thiên Chúa, nhưng lại dành ngày càng ít thời gian để ở với Người”.
Theo ngài, hoạt động mục vụ không thể thay thế đời sống cầu nguyện. Mọi công việc phục vụ phải bắt nguồn từ mối tương quan với Đức Kitô, được nuôi dưỡng qua Thánh Thể và Lời Chúa.
Tại Chiclayo ngày 13/11, ngài tiếp tục nhấn mạnh rằng trước mọi chức vụ hay thừa tác vụ, mỗi Kitô hữu là người đã lãnh nhận Bí tích Rửa tội, trở thành con cái Thiên Chúa và thành viên Giáo hội. Vì thế, công cuộc canh tân trước hết đòi hỏi sự đổi mới tâm hồn và ý thức trách nhiệm truyền giáo của mọi tín hữu.
Thứ hai: Bảo vệ phẩm giá con người và xây dựng công ích
Phẩm giá con người là một chủ đề trung tâm của chuyến tông du, đặc biệt trong các bài diễn văn với chính quyền, giới lao động và cộng đồng giáo dục.
Tại Montevideo ngày 06/11, ĐGH nhấn mạnh trách nhiệm của những người lãnh đạo trong việc phục vụ công ích và bảo vệ quyền tham gia đời sống xã hội. Ngài trích dẫn Thông điệp Laudato si’ của Đức Phanxicô: “Khái niệm công ích cũng bao gồm cả các thế hệ tương lai” (số 159).
Tại Argentina, trong cuộc gặp các phong trào xã hội và giới lao động ngày 09/11, ngài trình bày những nguyên tắc căn bản của Học thuyết xã hội Công giáo: phẩm giá con người, công ích, mục đích phổ quát của của cải, tình liên đới và nguyên tắc bổ trợ.
ĐGH khẳng định con người phải luôn là tác giả, trung tâm và mục đích của đời sống kinh tế – xã hội. Trước những thay đổi do trí tuệ nhân tạo và tự động hóa, ngài cảnh báo nguy cơ đánh giá người lao động chỉ dựa trên năng suất và hiệu quả kinh tế.
Thông điệp này tiếp tục được đào sâu tại Đại học Công giáo Santo Toribio de Mogrovejo ở Chiclayo ngày 13/11. Nhắc lại những năm từng phục vụ tại đây, ngài chia sẻ rằng mình đã học được “quyền bính là phục vụ, quản trị là lắng nghe và giáo dục là một hành động cao quý của hy vọng”.
ĐGH nhấn mạnh: “Đại học, đặc biệt là đại học Công giáo, là một cộng đồng sống động, nơi việc tìm kiếm chân lý trở thành một hành động yêu thương và phục vụ đại gia đình nhân loại”.
Đặc biệt, ngài cảnh báo: “Kỹ thuật không có linh hồn không thực sự cải thiện cuộc sống”. Theo ngài, công nghệ không hoàn toàn trung lập, bởi mỗi hệ thống đều mang dấu ấn và lợi ích của những người thiết kế hoặc kiểm soát nó. Vì thế, giáo dục cần giúp người trẻ phát triển tư duy phản biện, lương tâm và khả năng phân định, để tiến bộ khoa học thực sự phục vụ con người và công ích.
Thứ ba: Xây dựng một Giáo hội hiệp hành và truyền giáo
Một thông điệp nổi bật khác là lời mời gọi xây dựng Giáo hội biết cùng bước đi, lắng nghe, phân định và chia sẻ trách nhiệm.
Trong cuộc gặp các Giám mục Peru tại Lima ngày 12/11, ĐGH sử dụng hình ảnh Qhapaq Ñan, hệ thống Con đường Inca cổ đại từng nối kết nhiều vùng lãnh thổ và nền văn hóa khác nhau.
Từ hình ảnh ấy, ngài nói: “Giáo hội cũng là một con đường của hiệp thông và hy vọng; con đường băng qua những ngọn núi của sự dửng dưng, những sa mạc của chủ nghĩa cá nhân và những khoảng cách chia rẽ con người”.
Theo ĐGH, người Giám mục không chỉ hướng dẫn từ xa, nhưng phải cùng bước đi với Dân Chúa, đến với các gia đình, người bệnh, giới trẻ và những cộng đoàn ít có cơ hội được lắng nghe.
Tại Chiclayo ngày 13/11, ngài khẳng định: “Không có sứ mạng nếu thiếu hiệp thông”. ĐGH giải thích rằng hiệp thông đích thực không có nghĩa là đồng nhất, nhưng biết trân trọng sự đa dạng của các nền văn hóa, ơn gọi, đặc sủng và thừa tác vụ. Đặc biệt, sự tham gia của giáo dân không phải là một sự nhượng bộ, nhưng diễn tả phẩm giá và trách nhiệm phát sinh từ Bí tích Rửa tội.
Tinh thần ấy cũng được thể hiện qua cuộc gặp các nhà lãnh đạo Kitô giáo và đại diện các truyền thống tôn giáo tại Buenos Aires ngày 09/11. ĐGH nhấn mạnh vai trò của đối thoại và tình bằng hữu trong việc xây dựng những nhịp cầu, vượt qua chia rẽ và phục vụ hòa bình.
Thứ tư: Quan tâm đến các vùng ngoại biên và những người dễ bị tổn thương
Những cuộc gặp người nghèo, người bị giam giữ, các dân tộc bản địa và người cao tuổi là một trong những dấu ấn nhân bản sâu sắc nhất của chuyến tông du.
Tại Uruguay, ĐGH đến khu dân cư Casavalle ở ngoại ô Montevideo, gặp những gia đình đang đối diện với nhiều khó khăn xã hội.
Tại Argentina, ngày 11/11, ngài viếng thăm Khu phức hợp Nhà tù Liên bang Buenos Aires. Trước những người đang chịu án tù, ĐGH nhấn mạnh rằng con người phải chịu trách nhiệm về những sai lầm đã phạm, nhưng không ai phải bị đồng nhất hoàn toàn với quá khứ. Ngài nói: “Ngay cả giữa sự dữ, đau khổ và những thất bại sâu xa nhất, hoàn cảnh mà anh em đang sống vẫn là một cơ hội đặc biệt để bắt đầu lại cuộc đời”.
Tại Peru, ngày 15/11, ĐGH đến Pucallpa, thuộc vùng Amazon, để gặp các nhà truyền giáo và đại diện các dân tộc bản địa.
Lắng nghe những chứng từ về bạo lực, phá rừng, khai thác khoáng sản bất hợp pháp, ô nhiễm nguồn nước và tình trạng thiếu dịch vụ giáo dục, y tế, ngài khẳng định: “Không thể tách việc bảo vệ rừng Amazon khỏi việc chăm lo cho các dân tộc đang sinh sống tại đây; sinh thái toàn diện, công lý xã hội và đời sống thiêng liêng luôn đi đôi với nhau”.
Ngài cũng khích lệ các cộng đoàn: “Đức Kitô không bao giờ bỏ rơi chúng ta! Đức Kitô ở cùng anh chị em! Giáo hội ở cùng anh chị em, và anh chị em là những thành viên của Giáo hội!”.
Sáng ngày 16/11, tại Callao, ĐGH thăm mái ấm người cao tuổi có hoàn cảnh khó khăn, do các Nữ tu Tiểu Muội Người cao tuổi bị bỏ rơi chăm sóc. Ngài mô tả nơi đây như một “ốc đảo phẩm giá”, đồng thời nhấn mạnh: “Peru cần nhiều ốc đảo huynh đệ hơn và ít sa mạc của chủ nghĩa cá nhân hơn”.
Những cuộc gặp ấy cho thấy sứ mạng Giáo hội không chỉ là giảng dạy về tình yêu, nhưng còn phải làm cho tình yêu trở thành hiện thực qua sự chăm sóc và phục vụ những người dễ bị tổn thương.
Thứ năm: Nuôi dưỡng hy vọng và tiếp tục sứ mạng loan báo Tin Mừng
Hy vọng là sợi dây xuyên suốt chuyến tông du, đặc biệt trong các cuộc gặp giới trẻ và những cộng đoàn đang đối diện với khó khăn.
Tại Uruguay, trong buổi canh thức tại Sân vận động Centenario ngày 07/11, ĐGH nhìn nhận thực trạng thế tục hóa và sự suy giảm thực hành đức tin. Tuy nhiên, ngài khẳng định sự nhỏ bé của các cộng đoàn Kitô hữu không đồng nghĩa với việc họ mất đi ý nghĩa.
Lấy hình ảnh Bêlem, nơi Thiên Chúa chọn để Đấng Cứu Thế giáng sinh, ngài nói: “Thiên Chúa đã chọn Bêlem, và sự lựa chọn ấy đủ để chúng ta không đồng hóa sự nhỏ bé với việc không có ý nghĩa”.
Tại Argentina, trong buổi canh thức với giới trẻ ngày 10/11, ĐGH sử dụng hình ảnh ba người trẻ Do Thái trong lò lửa Babylon để mời gọi người trẻ đứng vững trước những ngẫu tượng hiện đại như tiền bạc, danh tiếng và thành công bằng mọi giá. Ngài khích lệ: “Đừng quỳ gối trước những gì không thể ban cho các con sự sống! Và nếu các con đã vấp ngã, hãy đứng dậy!”.
Tại Peru, trong buổi canh thức với giới trẻ và sinh viên ở Lima ngày 12/11, ĐGH khởi đi từ câu hỏi của Chúa Giêsu: “Các anh tìm gì thế?” (Ga 1, 38), để mời gọi người trẻ khám phá đam mê chân chính, nhận ra ơn gọi và xây dựng tình bạn với Đức Kitô.
Ngài nhấn mạnh: “Đừng bằng lòng sống theo những gì người khác mong đợi nơi các con. Thiên Chúa đã tạo dựng các con với khả năng thực hiện một điều tốt đẹp mà không ai khác có thể làm theo đúng cách của các con”.
Niềm hy vọng ấy còn được diễn tả tại Zaña ngày 14/11, khi ĐGH nhớ lại lời cầu nguyện trước ngày bắt đầu sứ vụ Giám mục Chiclayo. Khi ấy, ngài xin Thiên Chúa, nhờ lời chuyển cầu của Thánh Toribiô de Mogrovejo, giúp mình trở thành một mục tử theo trái tim Chúa. Nhìn lại những năm phục vụ, ngài nhận ra chính người dân đã góp phần làm nên câu trả lời cho lời cầu nguyện ấy.
Cuối cùng, trong Thánh lễ tại Căn cứ Không quân Las Palmas ở Lima ngày 16/11, khởi đi từ lời Chúa Giêsu phục sinh: “Thầy ở cùng anh em mọi ngày cho đến tận thế” (Mt 28, 20), ĐGH nhấn mạnh rằng sức mạnh của Giáo hội không đến từ quyền lực thế gian, nhưng từ tình yêu của Đức Kitô chịu đóng đinh và phục sinh.
Nhắc đến Thánh Toribiô, vị mục tử từng không ngừng đến với các cộng đồng bản địa, ngài khẳng định việc loan báo Tin Mừng phải được thực hiện bằng sự dịu dàng, trong tự do và tình yêu, chứ không bằng áp đặt.
Những thông điệp của chuyến tông du cho thấy sự tiếp nối giữa Đức Lêô XIV và Đức cố Giáo hoàng Phanxicô: một Giáo hội gần gũi với người nghèo, rộng mở đối thoại, quan tâm đến công lý xã hội, chăm sóc công trình tạo dựng và cùng nhau thực hiện sứ mạng loan báo Tin Mừng.
Khép lại hành trình tại Mỹ Latinh, ĐGH khẳng định: “Chuyến tông du của tôi sắp kết thúc, nhưng thời gian của sứ mạng vẫn tiếp tục!”. Lời ấy đúc kết ý nghĩa của toàn bộ chuyến viếng thăm. Những cuộc gặp gỡ và cử hành phụng vụ khép lại, nhưng sứ mạng của Giáo hội vẫn tiếp diễn trong đời sống mỗi tín hữu và cộng đoàn. Bởi vậy, dấu ấn lâu dài của chuyến tông du không chỉ được đo bằng những sự kiện hay số người tham dự, mà còn bằng những hoa trái đức tin được tiếp tục vun trồng: một Giáo hội cùng bước đi với con người, kiên trì loan báo Tin Mừng và mang hy vọng của Đức Kitô đến giữa thế giới hôm nay.
Vatican News
Nguồn: vaticannews.va/vi
